Syrena to sygnał, który usłyszy każdy, niezależnie od tego, czy ma naładowany telefon, zasięg i internet. Problem polega na tym, że większość ludzi nie odróżnia trzech używanych sygnałów — a każdy z nich wymaga innego zachowania, w jednym przypadku dokładnie odwrotnego niż podpowiada odruch.

Trzy sygnały

Rodzaje sygnałów alarmowych i komunikatów ostrzegawczych są określone w przepisach wykonawczych dotyczących wykrywania skażeń i powiadamiania o ich wystąpieniu. W praktyce sprowadza się to do trzech przebiegów dźwiękowych.

1. Ogłoszenie alarmu

Dźwięk modulowany — ton rośnie i opada, jak „syrena z filmu” — przez trzy minuty.

Może mu towarzyszyć komunikat głosowy powtórzony trzykrotnie, w formie: „Uwaga! Uwaga! Uwaga! Ogłaszam alarm [przyczyna] dla [obszar].“

Co robisz:

  1. Wejdź do budynku. Najbliższego, niekoniecznie własnego.
  2. Zabierz ze sobą to, co masz pod ręką — nie wracaj po rzeczy.
  3. Zamknij okna i drzwi.
  4. Włącz radio, sprawdź komunikaty służb.
  5. Nie dzwoń na 112 po informacje. Numer alarmowy nie jest infolinią, a zajęta linia to komuś odebrana pomoc.
  6. Czekaj na dalsze komunikaty.

2. Alarm o skażeniu

Dźwięk przerywany: około 10 sekund tonu, 25–30 sekund przerwy, powtarzane przez trzy minuty.

Co robisz — i tu uwaga, bo to jest odwrotność odruchu:

  1. Zostań w budynku, ale NIE schodź do piwnicy. Idź wyżej.
  2. Zamknij okna i drzwi.
  3. Wyłącz wentylację mechaniczną i klimatyzację — zasysają powietrze z zewnątrz.
  4. Uszczelnij szpary: taśma, mokre ręczniki pod drzwiami.
  5. Wybierz pomieszczenie o jak najmniejszej liczbie otworów zewnętrznych.
  6. Włącz radio i czekaj.

Dlaczego wyżej, a nie niżej: większość substancji skażających jest cięższa od powietrza i gromadzi się nisko — w piwnicach, garażach podziemnych, zagłębieniach terenu. Zejście do piwnicy przy skażeniu jest wejściem dokładnie tam, gdzie substancja się zbiera.

To jest najważniejsza informacja w całym tym artykule, bo odruch „schodzę do piwnicy” jest silny i w tym jednym przypadku groźny. Szerzej o wyborze miejsca: schron, ukrycie, miejsce doraźnego schronienia.

3. Odwołanie alarmu

Dźwięk ciągły, jednostajny, przez trzy minuty. Bez modulacji i bez przerw.

Może mu towarzyszyć komunikat głosowy powtórzony trzykrotnie.

Co robisz:

  1. Zagrożenie minęło.
  2. Zanim wrócisz do normalnego trybu — sprawdź komunikat służb. Odwołanie alarmu nie zawsze oznacza zdjęcie wszystkich ograniczeń (np. zakaz korzystania z wody może obowiązywać dłużej).
  3. Jeśli było skażenie: wietrz pomieszczenia dopiero po komunikacie, że jest to bezpieczne.

Jak odróżnić od próby i od syreny strażackiej

Próby syren odbywają się regularnie — przy rocznicach, ćwiczeniach i okresowych testach systemu. Informacja o próbie pojawia się wcześniej na stronie urzędu miasta lub gminy oraz w mediach lokalnych. Jeśli usłyszysz syrenę i nie wiesz, czy to próba: sprawdź stronę urzędu gminy i włącz radio, nie dzwoń na 112.

Syrena remizy OSP to inny dźwięk i inne przeznaczenie — wzywa strażaków-ochotników do wyjazdu. W wielu gminach brzmi podobnie, więc lokalna orientacja („u nas remiza wyje tak”) jest tu praktycznie przydatna.

Pozostałe kanały ostrzegania

Syrena jest najbardziej odporna, ale nie jedyna.

Alert RCB — Rządowe Centrum Bezpieczeństwa wysyła ostrzeżenia SMS-em do wszystkich telefonów znajdujących się w zagrożonym rejonie. Nie trzeba się zapisywać ani instalować aplikacji. Warunek: działająca sieć komórkowa. Traktuj jako ważne uzupełnienie, nie podstawę.

Radio — nadajniki mają zasilanie awaryjne i nadają, gdy nie ma internetu ani zasięgu komórkowego. Radio na baterie lub z korbką jest jedynym kanałem, który w praktyce zawsze działa. Sprawdź teraz, jakie są częstotliwości rozgłośni regionalnej u Ciebie, i zapisz je na kartce przy radiu.

Komunikaty lokalne — strona urzędu gminy, profile służb, megafony straży pożarnej i policji.

Kanały, którym NIE warto ufać bez weryfikacji — przekazywane dalej wiadomości na komunikatorach, zrzuty ekranu bez źródła, nagrania „od znajomego z wojska”. Jak to sprawdzać: dezinformacja w kryzysie.

Co zrobić, zanim usłyszysz syrenę

Trzy rzeczy, każda zajmuje kilka minut:

  1. Wydrukuj tabelkę z trzema sygnałami i powieś ją — w kuchni, w przedpokoju, na wewnętrznej stronie szafki. Pod presją nikt nie przypomina sobie artykułu z internetu.
  2. Powiedz o tym domownikom, zwłaszcza dzieciom. Jedno zdanie wystarczy: „Modulowany — wchodzimy do budynku. Przerywany — idziemy wyżej, nie do piwnicy. Ciągły — koniec.“
  3. Sprawdź częstotliwość radia regionalnego i zapisz ją przy radiu.

Tabela do zapamiętania

Sygnał Brzmienie Pierwszy ruch
Ogłoszenie alarmu modulowany, 3 min wejdź do budynku, włącz radio
Alarm o skażeniu przerywany (10 s / 25–30 s), 3 min zostań w budynku, idź wyżej, uszczelnij
Odwołanie alarmu ciągły, jednostajny, 3 min sprawdź komunikat przed powrotem do normy

Pełna wersja z wykresami przebiegu dźwięku jest na stronie sygnały alarmowe — tam da się zobaczyć, czym te trzy przebiegi różnią się w czasie.

Czego NIE robić po usłyszeniu syreny

  • Nie dzwoń na 112, żeby zapytać, co się dzieje. Zablokujesz linię.
  • Nie wychodź na zewnątrz, żeby zobaczyć. To jest odruch i jest zły.
  • Nie jedź po dzieci do szkoły bez uzgodnienia, jeśli komunikat mówi o pozostaniu w budynku. Szkoły mają własne procedury; warto wiedzieć wcześniej, jakie — patrz plan rodzinny.
  • Nie przekazuj dalej niepotwierdzonych informacji. W pierwszych godzinach każdego zdarzenia krążą wersje sprzeczne i część z nich jest rozsiewana celowo.